Teren Świętokrzyskiego Parku Narodowego podzielony został na rezerwaty ścisłe i częściowe. Te fragmenty Parku, które zachowały charakter naturalny lub zbliżony do naturalnego, włączono do pięciu rezerwatów ścisłych zajmujących 30% powierzchni Parku. Na terenie rezerwatów ścisłych ("Chełmowa Góra", "Święty Krzyż", "Łysica", "Czarny Las" i "Mokry Bór") obowiązuje całkowity zakaz bezpośredniej ingerencji człowieka. Głównym celem rezerwatów ścisłych jest ochrona zachodzących na ich terenie procesów i zjawisk, nie zaś ochrona poszczególnych gatunków roślin czy zwierząt. Odmienne walory i funkcje mają rezerwaty częściowe, które zajmują pozostały obszar Parku (70% jego powierzchni). Najczęściej są to tereny zniekształcone działalnością człowieka w przeszłości (np. śródleśne łąki powstałe w miejscu wykarczowanego lasu oraz lasy o składzie gatunkowym niezgodnym z warunkami siedliskowymi). Celem rezerwatów częściowych jest zmiana, przywrócenie lub utrzymanie określonego stanu przyrody, bądź też wybranych elementów, np. rzadkich gatunków roślin i zwierząt, poprzez wykonywanie określonych zabiegów ochronnych. W zależności od rodzaju ekosystemu mogą to być: w lasach - tzw. cięcia pielęgnacyjne (np. regulacja zagęszczenia i udziału poszczególnych gatunków drzew), na łąkach - okresowe koszenie, na bagnach - utrzymanie wysokiego poziomu wód gruntowych przez wykonanie zastawek na ciekach itp.